پایگاه گسترش دانش و آگاهی

نادیت-واکسن و کاربردهای آن

admin وحید نجاران
واکسن و کاربردهای آن

موجود زنده ، مانند بدن انسان به خودي خود نيروي مقاومت و غلبه يافتن بر ميكروبها را دارد . اين حالت را « مصونيت » مي نامند. اما در برخي از موارد بايد بدن را از خارج كمك كرد ، تا چنين مصونيتي را پيداكند . در بسياري از بيماري هايي كه از ويروس پديد مي آيند ، اگر انسان يكبار آن بيماري را بگيرد و خوب بشود ديگر در برابر آن مصونيت پيدا مي كند . مثلاً آبله ، سرخك و آبله مرغان از بيماري هايي هستند كه اگر يك بار انسان آنها را بگيرد ، براي هميشه از آنها مصونيت پيدا مي كند . يعني ديگر آنها را هرگز نخواهد گرفت . اما بيماري هاي ديگري مانند آنفولانزا ممكن است چند بار به سراغ به سراغ انسان بيايند .پس براي رهايي از چنگ انها مي آيند و به طور مصنوعي در انسان مصونيت ايجاد مي كنند . بدين طريق كه ويروس ضعيف شده آن بيماري را به بدن تزريق كرده ، انسان را دچار يك حالت خفيفي از آن بيماري مي نمايند. ولي چون اين بسيار ضعيف است، انسان به زودي بهبودي مي يابد و پس از بهبودي كامل براي يك مدت طولاني در برابر آن مرض ، مصونيت مي يابد . واكسن زدن يعني تزريق ويروس ضعيف يك بيماري به بدن. واكسن داراي ميكرب بيماري است كه البته آنرا ضعيف و بي آزار ساخته اند واكسن از پي تزريق در بدن انسان « پادزهر » درست مي كند كه با ويروس بيماري وارد نبرد مي شوند و آنها را خنثي ميكنند . در ادامه با فلسفه ساخت واکسن، اهمیت واکسیناسیون، مخاطرات فراموشی نسلی و ... آشنا خواهیم شد.

نادیت- در سال 1747 در اولین آزمایش پزشکی که تا آن سال انجام شد، پزشک اسکاتلندی James lind متوجه شد که خوردن مرکبات می تواند اسکوربوت را درمان کند.ما امروزه دلیل این موضوع را می دانیم، مرکبات حاوی سطح بالایی از ویتامین C هستند، در واقع اسید اسکوربیک که یک نام مشترک برای ویتامین C  هست از لغت لاتین به معنای بدون اسکوربوت نشات گرفته است.

Ascorbic_Acid اسید اسکوربیک ویتامین ث ویتامین C

با جیره بندی آبلیمو برای ملوانان، نیروی دریایی بریتانیا موفق به از بین بردن بیماری اسکوربوت شد تا اینکه اواخر دهه 1800 کاشفان قطبی به صورت ناگهانی شاهد رواج مجدد اسکوربوت شدند. ظروف مسی که برای نگهداری آبلیمو استفاده می شد، ویتامین C را نابود می کرد و کسی از آن اطلاعی نداشت و این موضوع به  ایجاد سردرگمی گسترده ای منتهی شد به طوری که علیرغم آزمایشات جیمز لیند در 150 سال قبل، مرکبات مجددا دشمن انسان تلقی گردید.
 
وقتی روبرت فالکون اسکات (Robert Falcon Scott )تصمیم گرفت در سال 1911 به قطب جنوب برود، بهترین محصولات کنسروی، گوشت، بیسکوییت، شکلات، چای و هر چیز بدون ویتامین C (مرکبات)را با خودش برد، یک تیم نروژی 5 هفته زودتر از اسکات و تیمش به قطب رسیدند و در این بازی برنده شدند.اسکات و تیمش در طی بازگشت غم انگیزشان، در کولاک بیمار و ضعیف شدند و احتمالا در اثر اسکوربوت مردند.

مدت زیادی از آخرین باری که این بیماری دیده شده بود گذشته بود و بریتانیا فراموش کرده بود برای جلوگیری از آن چه کاری باید انجام داد. اصولا وقتی راه حل های موثری پیدا می کنیم فراموش می کنیم که مشکلات چقدر جدی بودند.

 خوشبختانه امروز مردم از بیماری اسکوربوت یا بیماری فلج اطفال نمی میرند، از زمان معرفی واکسن فلج اطفال توسط جوناس سالک در سال 1955 این بیماری تقریبا از زمین ریشه کن شد. جوناس سالک روند واکسیناسیون را فرآیندی مداوم توصیف می کرد.

Dr_Jonas_Edward_Salk

با مقایسه 358 عفونت گزارش شده در سال 2014 با سال های 1940 که نیم میلیون نفر در هر سال فلج می شدند یا از عفونت فلج اطفال می مردند، به این نتیجه می رسیم که واکسن ها جواب می دهند.

سیستم ایمنی بدن ما به صورت دائمی در حال آماده باش در برابر عوامل خارجی و بیماری زاست، میلیون ها سلول سفید خون مراقب عفونت های خاص هستند، وقتی یک سلول ایمنی هدفش را شناسایی می کند، به صورت خودکار کپی می شود و این ارتش شبیه سازی شده یک مجموعه سلاح پروتئینی به نام آنتی بادی را به سمت اهدافی که برچسب سطل زباله دارند جهت پاکسازی می فرستد. پس از اینکه عفونت از بین می رود، سلول های حافظه در اطراف باقی می مانند و برای یک حمله سریع در صورتی که آن عامل خارجی دوباره ظهور کرد، آماده هستند. اینگونه شد که ایمنی را توسعه دادیم و به خوبی هم کار می کند، چرا که ما هنوز زنده ایم!

White_Blood_Cell_Antibody  سلول های ایمنی  سلول های ححافظه ایمنی آنتی بادی

با این وجود برخی میکروب های فوق العاده بد می توانند قبل از اینکه نگهبانان ایمنی بدن ما، ارتش خود را آماده کنند روی بدنمان اثر بگذارند، این مساله به خصوص برای کودکان که سیستم ایمنی بدنشان در حال آموزش های پایه ای است اتفاق می افتد، در این بین، جای خوشحالی است که واکسن ها وجود دارند، قطعاتی کوچک یا نسخه های ضعیف شده از ویروس ها یا باکتری ها که به سیستم بدن ما اجازه می دهند آموزش ببیند که عوامل بد و خطرساز چگونه و چه فرمی هستند و آن دسته از سلول های حافظه را قبل از اینکه ما دشمن واقعی را ببینیم، استخدام کند.

White_Blood_Cell_Threat_Analysing  شناسایی و آشنایی گلبول های سفید با عوامل خارجی
 
به کمک واکسن ها، ایالات متحده موفق به حذف سرخک در سال 2000 شد، اما در سال های اخیر که والدین از واکسینه کردن کودکانشان امتناع می کنند یا بعد از زمان توصیه شده توسط پزشکان واکسینه می کنند، دوباره همه چیز برگشته است. با وجودی که در اکثر ایالت ها بیش از 90 درصد کودکان واکسینه هستند، برای دور نگه داشتن یک بیماری مثل سرخک کافی نیست.

شاخص R0  (Reproduction Number) که نرخ شیوع یک بیماری یا تعداد مردمی که توسط یک نفر در یک جمعیت در معرض آلودگی بیمار می شوند، برای بیماری ایبولا، برابر 2 است که عددی بسیار پایین است، اما برای بیماری سرخک رقمی معادل 12 تا 18 است و این بدین معنی است که هر فرد بیمار، 18 نفر دیگر را آلوده خواهد کرد.
خوشبختانه واکسن می تواند اوضاع را تغییر دهد، بخشی از افرادی که واکسینه می شوند یا سیستم ایمنی قوی تری دارند، می توانند تعداد تولید مثل ویروس را زیر یک نگه دارند و این یعنی بیماری در حال نابودی است.
(میزان تولید مثل ویروس)R=(1-%واکسینه شده)*R0
 
90 درصد از مردم محافظت نشده که در تماس با یک بیمار سرخکی هستند، حتی اگر هوای مشابهی را تنفس کنند، آلوده می شوند، برای کنترل یک ویروس فوق العاده مسری مثل سرخک، نرخ واکسیناسیون باید بالاتر از 95 در صد باشد. در حال حاضر در ایالات متحده این نرخ کم و بین 92 تا 94 درصد است و مشاهده می شود که سرخک در حال بازگشت است.

گاردین یک شبیه سازی از چیزی که به ایمنی گله ای (Herd immunityمعروف است انجام داده است، وقتی جمعیت واکسینه شده به اندازه کافی باشد،حتی اگر 100 در صد نباشد، گله می تواند از افراد بدون محافظت نگهداری کند، با افزایش امتناع واکسن، ایمنی گله ای ما می شکند، و بیماری های قابل پیشگیری مثل سرخک و سیاه سرفه را تبدیل به ماجرای اسکوربوت می کند.

Herd immunity  ایمنی گله ای

مشاهده شبیه سازی ایمنی گله ای گاردین   (مشاهده روند شیوع سرخک زمانی که بچه ها واکسینه شوند و زمانی که امتناع کنند)

خیلی از ما دیگر شاهد فلج اطفال یا سرخک نیستیم، پس اوضاع خوب به نظر می رسد، اما در واقعیت اوضاع چندان هم خوب نیست چرا که این موضوع می تواند باعث ایجاد فراموشی نسلی و از دست رفتن اهمیت واکسیناسیون شود. قبل از ورود واکسن ها، میلیون ها نفر از بیماری هایی مردند که امروزه فقط به خاطراتی بد تبدیل شدند، واکسن ها باعث شدند تا ما به نوعی فراموشی نسلی مبتلا شویم، امروزه انتظار داریم، فرزندانمان، رشد سالمی داشته باشند و خوشبختانه حتی نمی دانیم که این بیماری ها چقدر خطرناک بودند.

نویسنده علمی، ست مونکین عقیده دارد، واکسن ها قربانی موفقیت خودشان هستند.
از وقتی داستان هایی مثل مطالعه بی اعتبار اندرویک ویلد به اشتباه واکسن را به اوتیسم ارتباط داد و رسانه های خبری از گریه کودکان وحشت زده از سوزن واکسن استفاده کردند، مردم در مورد واکسن حساس شدند، گرچه این اضطراب جدید نیست.

وقتی ادوارد جنر در سال 1798 دید کسانی که شیر می دوشند آبله نمی گیرند، متوجه شد که قرارگیری در معرض بیماری آبله گاوی مشابه، باعث ایجاد این مصونیت شده است، بدین ترتیب واکسن ابتدایی آبله با توسعه ویروس آبله گاوی توسط وی ساخته شد. در واقع همین کلمه واکسن، از کلمه ای به معنای گاو نشات گرفته شده است.
با این حال در سال های 1802 منتقدان ادعا می کردند که واکسن آبله می تواند شما را به یک گاو تبدیل کند.

البته واکسن مثل همه چیزهای دیگر، بدون خطر نیست.کمتر از یک در یک میلیون نفر واکنش خطرناک مربوط به واکسن را تجربه می کنند.
تصادفات، بازی در محیط های خارجی و حتی راه رفتن هم می تواند به ما آسیب وارد کند.

واکسن از ما می خواهد کارهای نوع دوستانه انجام دهیم، یک انتخاب برای حفاظت خودمان و فرزندانمان و البته کسانی که در اطراف ما هستند.
نویسنده ای به نام یولابیس واکسن را یکی از همدلانه ترین کارهای قابل انجام توسط انسان می داند، یک سیستم که بر اساس آن، مردم داوطلبانه از بدن خودشان استفاده می کنند تا از مردم آسیب پذیر محافظت کنند.
واکسن اسکوربوت پزشکی و سلامت ترجمه ها